Zachowanie płodności po chemioterapii u kobiet

Leczenie nowotworów (chemioterapia i radioterapia) prowadzą niejednokrotnie do upośledzenia funkcjonalności jajników. Dzieje się tak, ponieważ jajniki są szczególnie wrażliwe na niszczące działanie leków cytotoksycznych. W efekcie, pacjentki po leczeniu onkologicznym, mimo pokonania choroby, tracą szansę na posiadanie biologicznego potomstwa. Medycznym rozwiązaniem dla takich pacjentek jest podjęcie działania mającego na celu zachowanie płodności jeszcze przed rozpoczęciem leczenia.

W Centrum Medycznym Macierzyństwo stosujemy trzy procedury medyczne pozwalające przywrócić płodność u kobiet, które przeszły chorobę nowotworową. Wybór właściwej metody zależy m.in. od wieku pacjentki, jej obecnej sytuacji życiowej i ograniczeń czasowych związanych z podjęciem leczenia onkologicznego.

1. Zamrożenie zarodków – metodę tę stosuje się u pacjentek posiadających stałego partnera. Para starająca się o dziecko musi przejść proces przygotowania do in vitro jeszcze przed podjęciem leczenia onkologicznego. Zamrożeniu podlegają zarodki (połączenie komórki jajowej kobiety oraz plemnika jej partnera), które po zakończeniu leczenia mogą zostać przetransferowane do macicy kobiety. Metoda ta nie jest wskazana, gdy czas podjęcia przez pacjentkę leczenia jest ograniczony (gdy powinna ona rozpocząć terapię niezwłocznie, nie tracąc czasu na stymulację hormonalną) oraz w przypadkach nowotworów, które wykluczają zastosowanie stymulacji hormonalnej.

2. Mrożenie dojrzałych komórek jajowych – metodę tę stosuje się u pacjentek w wieku rozrodczym, ale bez stałego partnera. Zamrożeniu podlegają jedynie komórki jajowe kobiety, które w przyszłości, po zakończeniu leczenia onkologicznego, będą mogły zostać zapłodnione metodą in vitro. Ograniczeniem tej metody również pozostaje czas. Jeśli pacjentka powinna rozpocząć terapię leczenia nowotworu niezwłocznie, nie ma czasu na podjęcie stymulacji hormonalnej pozwalającej na pobranie co najmniej kilku dojrzałych komórek jajowych. Metody nie stosuje się również w przypadku nowotworów, które wykluczają zastosowanie stymulacji hormonalnej.

3. Mrożenie tkanki jajnikowej – metodę wyróżnia przede wszystkim brak ograniczeń czasowych. Można ją stosować nawet u dziewczynek przed okresem dojrzewania, u których jajniki nie podjęły jeszcze właściwej aktywności. Dzięki zabiegowi zdrowa tkanka jajnikowa może zostać wszczepiona z powrotem pacjentce już po wyleczeniu z choroby nowotworowej i po osiągnięciu przez nią dojrzałości płciowej. Zatem pozwala na przywrócenie płodności kobiecie, u której na skutek leczenia onkologicznego doszło do trwałego uszkodzenia funkcji jajników. Metoda mrożenia tkanki jajnikowej jest stosowana również u dorosłych kobiet, które muszą podjąć leczenie onkologiczne bezzwłocznie (nie mają czasu na stymulację hormonalną) oraz u pacjentek, u których nowotwór wyklucza zastosowanie stymulacji hormonalnej.  Metodę uznaje się za eksperymentalną. Pierwsze dziecko urodzone przez kobietę, u której przywrócono płodność po uprzednim zamrożeniu tkanki jajnikowej, urodziło się 2004 roku.

Na czym polega zabieg zamrożenia tkanki jajnikowej?
U pacjentki, u której konieczne jest natychmiastowe podjęcie czynności mających na celu zachowanie szansy na płodność (najczęściej u pacjentek z chorobą onkologiczną), pobierany jest jajnik lub jego fragment. Jajnik jest wycinany laparoskopowo i transportowany do laboratorium. Tutaj zostaje wyizolowana i spreparowana część korowa jajnika (jest ona bogata w pęcherzyki jajnikowe, zawierające komórki jajowe). Spreparowane fragmenty kory jajnika są zamrażane. Po zakończeniu leczenia onkologicznego pacjentki, gdy podejmie ona decyzję o macierzyństwie, pobrane fragmenty rozmraża się i reimplantuje do jajnika lub pozaotrzewnowo. Reimplantowane fragmenty w ciągu 3-4 miesięcy podejmują czynność hormonalną, a w ich obrębie dochodzi do procesu dojrzewania komórek jajowych. Dzięki temu możliwe staje się zapłodnienie, a w konsekwencji ciąża.

U części kobiet, które poddają się zabiegowi dochodzi do naturalnego zajścia w ciąże, u pozostałych konieczne może być zastosowanie techniki in vitro.

Warto podkreślić, że wszczepione fragmenty jajnika podejmują swoją czynność tylko przez pewien czas. Dlatego rozmraża się je i reimplantuje dopiero wtedy, gdy pacjentka decyduje się na dziecko.

Do dziś odnotowano na całym świecie już kilkadziesiąt urodzeń dzieci, których matki zdecydowały się na zamrożenie tkanki jajnikowej.